De innerlijke criticus

Ken jij die dwingende innerlijke stem, die zich regelmatig laat horen, die jou bekritiseert, die jou duidelijk maakt wat je allemaal moet en je afbreekt? Is hij zo sterk dat je denkt dat jij die stem ‘bent’? We hebben deze stem allemaal. Hij zit vooral in ons hoofd. Het is de stem van de innerlijke criticus.

Ik hoor hem ook regelmatig, nu ook als ik schrijf. Hij, het is beslist een mannelijke stem, wil namelijk dat ik een perfecte tekst schrijf. Want zijn grote zorg is dat ik faal of afgewezen word. Dus probeer ik aan die wens tot perfectie te voldoen, als ik me onbewust van hem ben. Ik schrijf dan allerlei versies, verlies me in de vakliteratuur, blijf schrappen. Uiteindelijk is mijn plezier dan weg, stop ik met schrijven omdat hij zegt: ‘je tekst is niet goed genoeg, je kunt het niet’. Maar mijn plezier was toch schrijven en mijn kennis delen? Stel dat ik zou stoppen, dan zegt hij: ‘wat een slappeling ben je, dat je stopt met schrijven’. Herkenbaar?

Het is dus nooit goed in de ogen van de criticus? Klopt. Hij is als een veelkoppige draak, waar steeds koppen aangroeien. Maar door hem te leren kennen, herkennen en erkennen in zijn zorg voor jou, kun je hem tot je maatje maken.

Waar komt de innerlijke criticus in jouw leven voor?

Als werkende ouder, omdat je je tijd probeert te verdelen tussen je werk, je kinderen, geliefde en sociale activiteiten en hij zorgt dat je je steeds schuldig voelt?  In je werk, jaagt hij je op? ‘Kom op, nog een tandje erbij’, waardoor je doodmoe bent, misschien zelfs (bijna) een burn-out hebt? Laat de criticus zich horen als  je je eenzaam of verdrietig voelt en zegt hij: ‘Gevoel negeren, dat is voor watjes’?

Waarom is de criticus in ons leven?

De innerlijke criticus ontwikkelt zich al heel vroeg in ons leven. Omdat we als kind onvermijdelijk met pijn en afwijzing te maken krijgen. Dat wil je als kind vermijden, want het is onaangenaam en het gaat vaak gepaard met gevoelens van schaamte. Je wilt gelukkig zijn, niet falen en aandacht, waardering en geborgenheid krijgen, van je ouders en je omgeving. Je gaat onbewust tegen jezelf zeggen: ‘Stel je niet aan, doe niet kleinzerig, hou je aan de regels’.

Dus om de afwijzing van de buitenwereld te vermijden, ga je jezelf afwijzen. Hoe moeilijker en bedreigender de thuissituatie of de omstandigheden, hoe sterker de criticus zich in ons ontwikkelt, om te ‘overleven’.
Hij ontstaat omdat hij uiterst bezorgd is dat we niet slagen en niet geaccepteerd worden! Dus hij heeft een beschermende functie??

De criticus als maatje

Het is vaak een eye-opener te ontdekken dat de criticus het beste met je voor heeft. Want vaak willen we hem vooral kwijt. We krijgen een hekel aan hem, omdat hij zo op hol geslagen is, buiten proporties opereert.

Het is belangrijk te weten, dat je niet jezelf zo kan veranderen, dat de criticus tevreden over je is. Het is zijn functie om kritische noten te plaatsen en dat zal hij blijven doen. Juist bij het nemen van risico’s, spannende momenten, bij veranderingen en crises in je leven, is hij alert en aanwezig.

Naarmate je hem beter leert kennen, kan hij meer je maatje worden. Als je zijn bezorgdheid leert kennen, kun je onderzoeken of het werkelijk zo erg is als hij vreest. Omdat je nu volwassen bent, en geen kind meer. Dan kun je zijn kwaliteit meer gebruiken.

Om bij mijn voorbeeld te blijven: ik kan zijn kwaliteit, zijn kritische blik op mijn schrijven gebruiken. Daar wordt de tekst beter van. Op zeker moment kan ik ook zeggen: ‘En nu is het klaar,  het hoeft niet perfect’. Ik behoud mijn plezier in het schrijven en jij krijgt het te lezen. Het lijkt een onschuldig voorbeeld, maar ik vond schrijven voor internet eng, door die perfectionistische stem.

De criticus leren onderscheiden geeft een reëler zelfbeeld en een groter gevoel van eigenwaarde. Daardoor ben je meer in staat te doen wat goed voor je is, wat plezier geeft en meer open in contact met anderen zijn. Dan kun je meer en meer gaan voelen dat je in je kern al goed was en bent!

Een paar oefeningen om je criticus beter te leren onderscheiden

  • Sta eens stil bij wat hij letterlijk zegt, in spannende situaties.
    Lijken zijn uitspraken op die van iemand uit je gezin of iemand die je goed kent?
  • Wat waren favoriete oordelen van vader, moeder, leerkrachten over jou? Zeg je dat nu tegen jezelf?
  • Wat herinner je over gewoon, onopvallend, bijzonder, speciaal, ijverig, beheerst, emotioneel zijn als kind?
  • Welke boeken moet je lezen in de vakantie?
  • Wat zegt hij over hoe je uiterlijk, wat je eet, je gezondheid?
  • Met wie vergelijkt jouw criticus je met name?

Tips

  • Probeer in je onderzoek onderscheid te maken tussen de gedachten en de regels van de criticus en gevoelens. Je hebt gevoelens maar je bent ze niet, net zomin als je gedachten.
  • Realiseer je dat niemand perfect is. En wat doet het jou als dierbaren hun kwetsbaarheid en imperfectie met je delen?
  • Kijk eens of je regelmatig stil kunt staan bij wat goed gaat, waar je tevreden mee bent, waar je trots op bent.
  • Als je op een onderdeel in je leven niet slaagt nu, bijvoorbeeld omdat je zonder werk bent, ziek, of zonder relatie, kijk eens naar de gebieden waar je wel geslaagd bent. Bijvoorbeeld als vader, vriendin, vrijwilliger, goede buur.

Kun je wat steun gebruiken bij het herkennen en omgaan met je criticus? Neem contact op.

Bronnen:
Boek: De innerlijke criticus ontmaskerd, van Hal en Sidra Stone
Artikel: de innerlijke criticus, van Peter Dellensen

Leuk en leerzaam als je jouw ervaringen of reactie wilt delen, via onderstaand reactieformulier. Je gegevens blijven anoniem.

Reacties

  1. zegt

    Mijn innerlijke criticus neemt vaak de stem van mijn moeder aan en zegt dat ik een mongool ben.
    Verder is de stem nooit tevreden en ik ga in discussie terwijl de stem oneerlijke dingen zegt en toch altijd van me wint. Hoe kan dat?

    • Emmie Leenen zegt

      Dag, dank je wel voor je openhartige reactie. Dat is inderdaad het kenmerk van de criticus: het is nooit tevreden en zorgt ervoor dat het altijd wint, als je ‘hem’ niet wat meer onderzoekt in zijn functie en kwaliteit. Belangrijk dat je de innerlijke criticus al herkent als de stem van je moeder. We nemen de kritische afwijzende reacties van onze ouders onbewust over. Het goede nieuws is dat die stem dus niet echt van jou is. Dus dat geeft de mogelijkheid je ook weer meer los te maken van de niet aflatende en vernietigende kritiek, als je de stem beter leert kennen en ontdekken dat hij vooral bezorgd is dat je niet slaagt en geaccepteerd wordt. Heb je gelezen in mijn blog wat je kan helpen daarbij?

      Het is niet makkelijk zelf eigenhandig de toon en rol van je innerlijke criticus te veranderen. Het is een bewustwordingsproces, waar een coach of therapeut wel helpend bij is. Mocht je behoefte hebben aan support, dan ben je welkom contact op te nemen met me. Ik hoop dat je iets aan mijn antwoord hebt. Hartelijke groeten Emmie

  2. Yara Dekking zegt

    Als psychotherapeut zag ik de innerlijke criticus als een essentieel aandachtspunt en bibliotherapie als belangrijk hulpmiddel.
    In dat verband wijs ik u graag op het boek van Byron Brown, getiteld Soul without shame.
    (Er bestaat ook een – helaas slechte – vertaling van deze leerzame en verrijkende gids op weg naar zelfbevrijding en inzicht.)

    • Emmie Leenen zegt

      Dag Yara, hartelijk dank voor uw reactie. Fijn dit te horen en ik had inderdaad van dit boek gehoord, maar nog niet gelezen. Ik ga het aanschaffen. hartelijk dank, Emmie

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *